روزنامه كارگزاران در شماره مورخ چهارشنبه 6 دي 1385، سال اول، شماره 196 ، صفحه 15 در بخش استانها به معرفي روستاي كزج پرداخت. اين روزنامه چنين نوشته است:

روستاي كزج، باشكوه و پنهان در دل كوه

ايرنا؛ در دامنه كوههاي سر به فلك كشيده منطقه خلخال در دامنه تند كوهي به نام «بلدداشي» و در ساحل شرقي رودخانه قزل اوزن روستايي به نام «كزج» واقع شده كه جزو 12روستاي هدف گردشگري استان و 10روستاي داراي بافت با ارزش معماري در كشور محسوب مي شود.

نام روستاي زيبا و گردشگري كزج برگرفته از كلمه كزه يعني چوبدستي (دگنگ يا ال آغاجي) است. اين روستا به عنوان سكونتگاه روستايي منفرد در دهستان خورش رستم شمالي و در ارتفاع يكهزار و 250متري از سطح دريا با موقعيت كوهستاني دامنه اي و به فاصله 5/17كيلومتر از مركز دهستان خورش رستم (هشتچين) واقع است و تا نزديكترين شهرستان (خلخال)5/57كيلومتر فاصله دارد. روستاي كزج با بافت متمركز ساخت و ساز پيرامون هسته اوليه آن بنا شده به همين علت زمينهاي زراعي و باغ ها بيشتر در حاشيه و پيرامون بافت مسكوني گسترش يافته است.

رودخانه قزل اوزن از يك كيلومتري غربي اين روستا مي گذرد و ارتفاعات عرب بيله دشت، ورگان چوله و داغ يولي در سمت شرق روستا واقع شده و آن را احاطه كرده و بافتي شبيه روستاي گردشگري ماسوله را در آن پديد آورده است. آنچه اين روستا را حايز اهميت ساخته علاوه بر معماري منحصر به فرد آن، علاقه اهالي به حفظ اين نوع معماري و تاكيد بر حفاظت و حراست از سنن، آداب، رسوم و فرهنگ گذشته اين خطه است.
به علت شباهت اين روستا به ماسوله و براساس نظريه كارشناسي متخصصان آثار معماري تاريخي و بر اساس شواهد مستدل و مشابهت ساخت و ساز و نيز معماري خانه ها، طريقه آرايش و سليقه به كار رفته در ساخت و ساز ابنيه، اهالي روستاي گردشگري ماسوله از سكنه اين روستا هستند كه در گذشته هاي دور به علت كوچرو بودن مردم اين روستا و استفاده از منطقه ماسوله به عنوان ييلاق، بخشي از جمعيت روستاي كزج در آن منطقه ساكن شده و روستاي ماسوله را به وجود آورده اند.
روستاي كزج به علت بافت معماري از جمله نوع مصالح به كار رفته در ساخت و ساز، رنگ آميزي ديوارها، حياط خانه ها، درها و پنجره ها و نيز سليقه منحصر به فرد در ساخت بنا، هدايت فاضلاب منازل و بكر بودن فرهنگ زندگي اجتماعي و حتي همزيستي مسالمت آميز شيعيان و سنييان جزو 12روستاي هدف گردشگري استان اردبيل محسوب مي شود.
نماي ظاهري اين روستا از ديد گردشگران جلوه اي جذاب و ديدني به آن بخشيده به طوري كه در نگاه اول صدها واحد مسكوني به صورت مكعب هايي در كنار هم و همشكل ديده مي شود كه با رنگ آميزي تزئيني و تيرهاي چوبي ايوانها، پله ها، درها و پنجره ها منظره بديعي را به وجود آورده است.

پشت بام اكثر خانه هاي اين روستا كاهگلي بوده و به علت شيب تند محل ساخت و استقرار روستا پشت بام هر خانه اي حياط خانه بالاتر است. سقف و پشت بام خانه ها بيشتر با افزودن لايه هاي كاهگلي متعدد حدود نيم سانتي متري در هر سال به روش ماله كشي هاي سالانه ضخيم شده به طوري كه بارشهاي باران و برف موجب چكه كردن سقفها نمي شود.

بر خلاف ساير روستاهاي استان اردبيل و كشور در اين روستا حتي يك قلاده سگ هم به چشم نمي خورد. علت اين امر با پرس و جوهاي محلي نيز مشخص نشد و همه اهالي اين روستا از علت اين موضوع اظهار بي اطلاعي كردند. يكي از سكنه اين روستا در خصوص شيوه معماري، ساخت بنا و ساخت و ساز موجود در اين روستا گفت؛ معماران ساختمانهاي اين روستا از خود اهالي هستند كه با استفاده از مصالح موجود در منطقه خانه ها را مي سازند و هنوز شش نفر از معماران سالخورده كه روش منحصر به فردي در ساخت خانه هاي اين روستا دارند، در قيد حيات هستند كه با مرگ آنها اين شيوه معماري نيز به پايان عمر خود خواهد رسيد.

وي افزود؛ در سالهاي گذشته از آجرهاي خشتي پخته و حتي آجر خام در ساخت خانه ها استفاده مي شد ولي امروزه از مصالحي همچون سنگ نيز به علت وجود معادن سنگ در منطقه استفاده مي شود. وي گفت؛ در ساخت خانه و هر گونه محل مسقفي در اين روستا از چنار تبريزي استفاده مي شود به طوري كه تيرهاي چوبي سقف خانه ها و نرده ها و حتي تزئينات چوبي پله ها و ايوان هايي منازل نيز از چوب اين درخت درست مي شود.

وي با اشاره به ماله كشي و ترميم سقف خانه ها در اواخر تابستان و قبل از فرا رسيدن فصل بارشهاي پاييزي افزود؛اين كار اغلب توسط زنان انجام مي شود و شايد طراوت رنگ آميزي در تزئينات داخلي و خارجي منازل به همين علت باشد. حكمت الله بخشي، دهيار روستاي كزج نيز گفت؛ مردم اين روستا به علت موقعيت جغرافيايي خاص نمي توانند از شبكه استاني سبلان و برخي از شبكه هاي سراسري تلويزيون استفاده كنند و علاوه بر آن به رغم فاصله هفت كيلومتري با جاده آسفالته راه روستايي آسفالت شده مناسب نيز ندارند.
وي افزود؛ در اين روستا كه متشكل از جمعيت شيعه و سني است، سه باب مسجد ساخته شده كه هر كدام از شيعيان و اهل تسنن يك باب مسجد مخصوص به خود دارند و زنان روستا نيز حسينيه مخصوص به خود را دارند به طوري كه اهل تسنن در پنج نوبت در مسجد مخصوص خود اذان مي گويند و اذان شيعيان نيز در سه نوبت در مسجد خود آنها گوش نواز است. وي بيان كرد؛ در اين روستا ازدواج بين اهل تسنن و شيعيان بدون هيچ مشكلي انجام مي شود و اين امر نماد همزيستي مسالمت آميز بين پيروان اين دو مذهب محسوب مي شود و علاوه بر آن همه اهالي در تمامي مراسم و آيينها نيز بدون ملاحظه تفاوت در مذهب شركت مي كنند. وي به وجود يك امامزاده از نوادگان امام موسي كاظم (ع) در اين روستا كه محل زيارت مردم منطقه است، اشاره كرد.

وي در ادامه تامين سوخت را يكي از دغدغه هاي اصلي مردم روستا عنوان كرد و گفت؛ در ساليان گذشته سوخت مورد نياز از درختان جنگلي حاشيه روستا تامين مي شد ولي در سالهاي اخير مردم از سوختهاي نفت و گازوئيل بيشتر استفاده مي كنند.
تمام جمعيت اين روستا به زبان تركي آذربايجاني تكلم مي كنند ولي گويا در گذشته هاي دور به زبان تاتي نيز سخن مي گفتند و دين تمام آنها اسلام بوده و 65درصد جمعيت اهل سنت و 35درصد اهل تشيع هستند.

با تشكر از آقاي محمود نادري كزج كه اين مطلب را براي پايگاه ارسال كردند.